Test MOXO: co naprawdę mierzy i czego nie rozstrzygnie

MOXO to komputerowy test ciągłego wykonania z celowo wprowadzonymi dystraktorami wzrokowymi i słuchowymi. Mierzy cztery wskaźniki: uwagę, terminowość, impulsywność i nadruchliwość. Trwa od 15 do 19 minut. Daje obiektywne dane o wykonaniu zadania w warunkach zakłóceń, ale nie stawia ani nie wyklucza rozpoznania ADHD i nie zastępuje wywiadu klinicznego.

W tym artykule: Czym właściwie jest MOXO · Cztery wskaźniki, które MOXO liczy · Jak wygląda samo badanie · Co pokazuje główne badanie walidacyjne · Dlaczego te liczby trzeba czytać z zastrzeżeniem · MOXO na tle innych testów komputerowych · Czego MOXO nie rozstrzygnie · Co na to konsensusy diagnostyczne · Kiedy MOXO realnie wnosi wartość · Jak układam MOXO w procesie diagnostycznym · Ile kosztuje MOXO i dlaczego nie sprzedaję go osobno · Częste pytania · Masz wynik MOXO i nie wiesz, co dalej · Źródła

Do gabinetu przy ulicy Gabriela Narutowicza 24 w Białej Podlaskiej regularnie trafiają osoby, które mają już wydruk z MOXO i nie wiedzą, co z nim zrobić. Czasem test zrobiono im gdzie indziej, czasem dostali go jako „badanie na ADHD” bez żadnego komentarza. Ten tekst jest o tym, co ten wydruk mówi i czego nie powie nigdy. Sama używam MOXO w swojej pracowni, więc piszę to jako użytkowniczka narzędzia, nie jako krytyk z zewnątrz.

Czym właściwie jest MOXO

MOXO d-CPT to skomputeryzowany test ciągłego wykonania. Skrót CPT oznacza continuous performance test, czyli zadanie, w którym przez kilkanaście minut reaguje się na jeden konkretny bodziec i powstrzymuje reakcję na wszystkie pozostałe. Producentem jest izraelska firma Neurotech Solutions.

Litera „d” w nazwie to distractor. I to jest cała różnica między MOXO a klasycznym CPT. W tle zadania pojawiają się celowo zaprojektowane rozpraszacze: animacje, dźwięki, ruchome obiekty. Klasyczny CPT bada uwagę w ciszy i pustce, czego w życiu nie ma nigdy.

Założenie jest takie, że dodanie zakłóceń poprawia trafność ekologiczną, czyli podobieństwo warunków badania do warunków klasy szkolnej albo open space’u. To sensowny pomysł konstrukcyjny. Nie zmienia jednak tego, że MOXO pozostaje testem wykonania jednego zadania, w jednym pomieszczeniu, w jednym dniu.

Cztery wskaźniki, które MOXO liczy

Wynik MOXO to nie jedna liczba, tylko cztery osobne wskaźniki. Każdy z nich mówi o czymś innym i każdy trzeba czytać osobno.

Ten podział ma znaczenie praktyczne. Zdarza się, że osoba ma wyraźnie obniżoną terminowość przy zachowanej uwadze albo odwrotnie. Profil czterech wskaźników mówi więcej niż wynik ogólny.

Jak wygląda samo badanie

Badanie jest krótkie i technicznie proste. Nie wymaga przygotowania, nie boli, nie ma w nim pytań o życie osobiste.

Większość osób opisuje badanie jako nużące, nie stresujące. Dystraktory bywają irytujące i to jest zamierzone.

Co pokazuje główne badanie walidacyjne

Najczęściej cytowanym badaniem walidacyjnym MOXO jest praca Bergera, Slobodin i Cassuto z 2017 roku, opublikowana w Archives of Clinical Neuropsychology. Próba liczyła 798 dzieci w wieku od 7 do 12 lat: 339 z rozpoznaniem ADHD i 459 osób z grupy kontrolnej.

Wynik całkowity osiągnął AUC powyżej 0,91 we wszystkich grupach wiekowych, przy czułości i swoistości na poziomie 85 procent lub wyższym. AUC to miara zdolności testu do odróżniania dwóch grup, gdzie 0,5 oznacza rzut monetą, a 1,0 oznacza rozdzielenie idealne.

Poszczególne wskaźniki wypadły gorzej niż wynik ogólny: AUC od 0,73 do 0,91. Z jednym wyjątkiem, który warto znać przed czytaniem własnego wydruku.

Wskaźnik impulsywności uzyskał AUC od 0,58 do 0,65. To wynik niewiele lepszy od przypadku. Innymi słowy: podwyższona impulsywność w MOXO jest najsłabszym z czterech sygnałów i sama nie znaczy prawie nic.

Dlaczego te liczby trzeba czytać z zastrzeżeniem

Czułość 85 procent brzmi mocno, dopóki nie sprawdzi się, na kim ją uzyskano. Autorzy walidacji sami wymieniają ograniczenia swojej próby i robią to uczciwie.

Po pierwsze, próba była samodobrana, złożona z ochotników. Po drugie, z grupy z ADHD wykluczono dzieci ze współchorobowością. Po trzecie, grupę kontrolną rekrutowano wśród dzieci, które nigdy nie były kierowane na diagnostykę.

Recenzja Pickard w Carlat Child Psychiatry Report z 2017 roku wskazuje, dlaczego to problem. Dzieci na lekach i ze współchorobowością to tak duża część populacji ADHD, że po ich usunięciu nie da się ocenić przydatności testu w realnej praktyce. Ta sama recenzja podaje czułość od 81 do 91 procent i swoistość od 85 do 89 procent, i kończy jednoznacznie: test „nie jest skrótem, który zastąpi rzetelną ocenę”.

Dodam jeszcze jedno, czego nie znajdziecie na stronach sprzedających MOXO. Nie istnieje metaanaliza poświęcona wyłącznie temu narzędziu ani opublikowana walidacja z normami dla dorosłych. Główne dane pochodzą z jednego zespołu badawczego.

MOXO na tle innych testów komputerowych

MOXO nie jest wyjątkiem. Cała rodzina testów komputerowych wypada podobnie, a niezależne syntezy dla tej rodziny są mocniejsze dowodowo niż pojedyncza walidacja MOXO.

Zwróćcie uwagę na wzór. Wskaźniki impulsywności są najsłabsze wszędzie: w metaanalizie CPT swoistość dla komisji wynosi 0,66, a w QbTest AUC dla impulsywności 0,59. Trzy niezależne źródła mówią to samo. Testy komputerowe wnoszą dane, nie rozstrzygnięcia.

Czego MOXO nie rozstrzygnie

To jest najważniejsza część tego tekstu, a jednocześnie ta, której nie napisze nikt, kto sprzedaje sam test.

MOXO nie odróżnia ADHD od innych stanów. Osłabiona uwaga w zadaniu ciągłym pojawia się przy depresji, zaburzeniach lękowych, niedoborze snu, po nocnej zmianie, przy niedoczynności tarczycy, w spektrum autyzmu, przy niedosłuchu i przy zwykłym zmęczeniu. Sam wynik nie wskaże, która z tych dróg doprowadziła do wykresu.

MOXO nie wyklucza ADHD. Część osób, szczególnie dorosłych z wysokimi zasobami poznawczymi, wykonuje krótkie, nowe i punktowane zadanie bez zarzutu, a rozsypuje się przy trzeciej godzinie nudnej pracy biurowej. Prawidłowy wynik nie zamyka tematu.

MOXO nie mierzy wieku wystąpienia objawów, nie sprawdza, czy trudności występują w więcej niż jednym środowisku, i nie ocenia poziomu upośledzenia funkcjonowania. A to są kryteria, bez których rozpoznania po prostu nie ma.

MOXO nie stawia diagnozy ADHD. Dostarcza obiektywnych danych o wykonaniu zadania uwagowego w warunkach zakłóceń, które klinicysta zestawia z wywiadem, informacjami z innych środowisk i różnicowaniem. Sam wynik MOXO, dodatni czy ujemny, nie rozstrzyga niczego.

Co na to konsensusy diagnostyczne

Nie jest to moja prywatna ostrożność. Dwa najważniejsze dokumenty konsensusowe mówią to samo.

Zaktualizowany europejski konsensus w sprawie ADHD u dorosłych, Kooij i współpracownicy 2019, stwierdza w sekcji 3.3, że dowody są obecnie niewystarczające, by badanie neuropsychologiczne mogło rozstrzygać o rozpoznaniu ADHD. W tej samej sekcji autorzy przytaczają badanie, w którym narzędzia neuropsychologiczne wypadły słabiej od kwestionariusza przesiewowego i ustrukturyzowanego wywiadu, z ogólną trafnością klasyfikacji od 53 do 66 procent.

Konsensus światowy, Faraone i współpracownicy 2021, formułuje to jeszcze prościej. ADHD może rozpoznać wyłącznie uprawniony klinicysta na podstawie wywiadu z pacjentem lub opiekunem. Rozpoznania nie da się postawić na podstawie samych skal ocen, testów neuropsychologicznych ani badań obrazowych mózgu.

Polski kontekst też jest wart odnotowania. Rynek Zdrowia i Rzeczpospolita opisują ośmiokrotny wzrost liczby rozpoznań ADHD u dorosłych w ciągu 14 lat przy braku ujednoliconych standardów, a cytowani eksperci krytykują opieranie diagnozy wyłącznie na testach komputerowych.

Kiedy MOXO realnie wnosi wartość

Skoro tyle rzeczy nie potrafi, po co go używam. Bo w swojej roli jest dobry, a rola jest wąska i konkretna.

Po pierwsze, obiektywizacja. Wywiad i kwestionariusze to relacja. MOXO daje zapis zachowania, którego nikt nie zapamiętał inaczej niż było. Przydaje się, gdy relacje rodzica, nauczyciela i osoby dorosłej różnią się między sobą.

Po drugie, monitorowanie. Powtórzone badanie po włączeniu leczenia przez lekarza albo po wdrożeniu strategii behawioralnych pokazuje zmianę w liczbach, nie tylko we wrażeniu. Sama nie prowadzę leczenia farmakologicznego, ale takie porównanie bywa użyteczne dla lekarza prowadzącego.

Po trzecie, rozmowa z otoczeniem. Nauczycielowi albo sceptycznemu członkowi rodziny wykres z dystraktorami tłumaczy więcej niż zdanie „on się nie stara”. Jeśli trafiliście tu, bo nauczyciel zasugerował diagnozę, to jest to jeden z argumentów, które da się pokazać.

Po czwarte, skrócenie ścieżki. Synteza dotycząca QbTest wskazuje, że jako uzupełnienie pełnej oceny klinicznej test potrafi usprawnić proces i skrócić czas do rozpoznania. Jako uzupełnienie, nie jako zamiennik.

Jak układam MOXO w procesie diagnostycznym

W moim gabinecie MOXO nigdy nie stoi samo. Jest jednym elementem baterii, a jego wynik czytam na końcu, nie na początku.

Proces zaczyna się od konsultacji wstępnej, która trwa 50 minut i kosztuje 200 złotych, w gabinecie albo online. Potem jest wywiad rozwojowy i kliniczny, kwestionariusze wypełniane przez osobę badaną i, jeśli to możliwe, przez osoby z jej otoczenia, oraz dane z więcej niż jednego środowiska. Dopiero w to wszystko wpisuję wykresy z MOXO.

U dorosłych dokładam różnicowanie osobowościowe i nastrojowe, między innymi z użyciem MMPI-2. U dzieci częścią obrazu bywa profil poznawczy z WISC-V. Przy podejrzeniu współwystępowania spektrum autyzmu dochodzi ADOS-2. Szczegóły przebiegu opisałam w sekcji o współpracy.

Cała diagnoza dorosłych i diagnoza dzieci mieści się zwykle w 3 do 6 spotkaniach rozłożonych na 2 do 6 tygodni, a opinia jest gotowa zazwyczaj w 14 dni.

Ile kosztuje MOXO i dlaczego nie sprzedaję go osobno

Na rynku pojedyncze badanie MOXO kosztuje około 400 złotych, na przykład w cenniku poradni Przystań w Kędzierzynie-Koźlu. Ceny w innych ośrodkach bywają zbliżone.

Ja pojedynczych testów na zamówienie nie sprzedaję i chcę wyjaśnić dlaczego. Wydruk bez wywiadu, bez danych ze środowiska i bez różnicowania nie odpowiada na żadne pytanie, z którym ktoś do mnie przychodzi. Częściej rodzi kolejne, czasem mylące.

MOXO jest u mnie wliczone w proces diagnostyczny. Diagnoza ADHD u dzieci kosztuje 1080 złotych, u dorosłych 1160 złotych. Diagnoza spektrum autyzmu to odpowiednio 1700 i 1820 złotych, a łączona diagnoza AuDHD 2190 złotych. Pełne zestawienie znajdziecie w cenniku, a szersze omówienie kosztów w tekście o tym, ile kosztuje diagnoza.

Gabinet jest bezgotówkowy, do każdej wizyty wystawiam fakturę. Nie stawiam rozpoznania lekarskiego i nie przepisuję leków, ponieważ jestem psychologiem, nie lekarzem. Nie prowadzę też psychoterapii, prowadzę wsparcie psychologiczne w Podejściu Skoncentrowanym na Rozwiązaniach.

Częste pytania

Czy MOXO wystarczy do diagnozy ADHD?
Nie. Ani europejski konsensus z 2019 roku, ani światowy z 2021 nie uznają testów neuropsychologicznych za podstawę rozpoznania. MOXO jest elementem procesu, w którym najważniejszy pozostaje wywiad kliniczny i dane z różnych środowisk.

Czy zły wynik MOXO oznacza ADHD?
Nie oznacza. Obniżona uwaga w zadaniu ciągłym występuje też przy niewyspaniu, depresji, lęku, chorobach somatycznych i w wielu innych stanach. Sami autorzy walidacji MOXO przyznają, że test nie odróżnia ADHD od innych zaburzeń psychicznych.

Czy dobry wynik wyklucza ADHD?
Nie wyklucza. Krótkie, nowe zadanie z jasną instrukcją i punktacją bywa łatwiejsze niż codzienne obowiązki, zwłaszcza dla osób z dużymi zasobami poznawczymi. Prawidłowy wynik czytam jako jedną informację, nie jako zamknięcie sprawy.

Ile trwa badanie MOXO?
Samo zadanie od 15 do 19 minut, zależnie od wersji wiekowej. Z instrukcją, próbą treningową i ustawieniem stanowiska trzeba zarezerwować około pół godziny.

Od jakiego wieku można wykonać MOXO?
Producent i ośrodki dystrybucyjne podają zakres od 6 do 70 lat, w wersjach dostosowanych do wieku. Jedno zastrzeżenie: dane walidacyjne z 2017 roku pochodzą z próby dzieci w wieku od 7 do 12 lat.

Czy MOXO działa u dorosłych?
Test ma wersję dla dorosłych i jest u nich stosowany. Nie znalazłam jednak opublikowanego badania walidacyjnego MOXO z normami dla dorosłych, i mówię o tym wprost. U dorosłych traktuję jego wynik jeszcze ostrożniej niż u dzieci.

Czy trzeba odstawić leki przed badaniem?
O odstawieniu albo utrzymaniu leków decyduje wyłącznie lekarz prowadzący, nigdy ja i nigdy osoba badana samodzielnie. Jeśli celem jest ocena efektu leczenia, badanie wykonuje się właśnie na leku. Zawsze notuję w opinii, w jakim stanie było badanie wykonane.

Ile kosztuje MOXO?
Rynkowa cena pojedynczego badania to około 400 złotych. U mnie MOXO wchodzi w skład procesu diagnostycznego i nie jest sprzedawane osobno. Ceny całych procesów są w cenniku.

Źródła

• Berger I., Slobodin O., Cassuto H. (2017), Usefulness and Validity of Continuous Performance Tests in the Diagnosis of ADHD Children, Archives of Clinical Neuropsychology 32:1-13. DOI 10.1093/arclin/acw101
• Pickard K. (2017), MOXO-CPT: Short and Sweet, but Is It Useful?, The Carlat Child Psychiatry Report. thecarlatreport.com
• Arrondo G. i wsp. (2024), Clinical Utility of Continuous Performance Tests for the Identification of ADHD, JAACAP 63(2):154-171. DOI 10.1016/j.jaac.2023.03.011
• Bellato A. i wsp. (2024), Practitioner Review: Clinical utility of the QbTest, Journal of Child Psychology and Psychiatry 65(6):845-861. DOI 10.1111/jcpp.13901
• Kooij J.J.S. i wsp. (2019), Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD, European Psychiatry 56:14-34, sekcja 3.3. PubMed 30453134
• Faraone S.V. i wsp. (2021), The World Federation of ADHD International Consensus Statement, Neuroscience & Biobehavioral Reviews. DOI 10.1016/j.neubiorev.2021.01.022
• Rynek Zdrowia, 26.02.2026, o brakach standardów w diagnostyce ADHD. rynekzdrowia.pl
• Rzeczpospolita, o ośmiokrotnym wzroście rozpoznań ADHD. rp.pl
• Centrum Alma, opis parametrów badania MOXO. centrumalma.pl
• Poradnia Przystań, cennik z ceną pojedynczego badania MOXO. przystanterapiadim.pl